“Patienten moet je niet doorprikken. Leugens wel”.

Dit is de tekst van een lezing die ik op 1 november 2025 gehouden heb bij de presentatie van het boek “De Corona-Inquisitie” van oud-advocaat Frank Stadermann. De lezing is ook terug te kijken via deze link.

Lieve mooie, dappere mensen. 

Mij is gevraagd om de reeks lezingen bij deze bijzondere bijeenkomst af te ronden met enkele wijze woorden.  Of dat laatste lukt, weet ik niet zeker, maar ik wil zeker het slotwoord voeren.

Het boek dat vandaag gepresenteerd wordt, biedt een diepgaand licht op de rol van artsen en andere gezondheidsprofessionals tijdens de coronaperiode. Een periode die ons allen heeft geraakt, die ons heeft uitgedaagd en die heeft doen nadenken over ethiek, wetenschap en samenleving. 

In die periode heb ik het voorrecht gehad om de auteur te mogen leren kennen. Frank Stadermann nam de opdracht op zich om de geschiedenis vast te leggen vanuit het perspectief van gezondheidsprofessionals. Vanaf het begin bleek, om het in kosmische termen te zeggen, dat onze frequenties behoorelijk resoneerden en ik durf wel te zeggen dat mijn vrouw Saskia en ik Frank en Marian inmiddels als vrienden beschouwen.  

Het boek, met zijn eerlijke verhalen en analyses, nodigt ons uit om met empathie terug te kijken, te verbinden en vooruit te blikken. Laten we dit  doen vanuit een perspectief van verbinding, zonder al te veel oordeel maar met erkenning van de complexe keuzes die mensen moeten maken in een tijd van onzekerheid. Maar ook: hoe zij ermee omgingen toen na verloop van tijd niet alles onzeker bleef en er toch steeds grotere medische, ethische en juridische vragen opdoemden. 

Laten we eens kijken naar de verschillende rollen die professionals in de zorg aannamen.  

Ik onderscheid daarbij drie hoofdstromingen.

1. Ten eerste waren daar de volgers van het officiële narratief.

De meerderheid ging mee met de overheidsrichtlijnen, soms na zorgvuldige overweging, maar vaker omdat het systeem dat van hen eiste. Anderen dachten: “Dit is wat de wetenschap ons vertelt, dus dit is goed”. Helaas moeten we wel vaststellen dat kritische vragen hierbij niet getolereerd werden. Dit fenomeen, dat ook wel bekens staat onder de naam ‘censuur’, dat belooft doorgaans weinig goeds. Want wetenschap floreert slechts bij voortdurende twijfel en het stellen van vragen. En juist daar ging het mis: gezagsgetrouwheid won het van kritisch denken, zodat juist deze houding niet alleen onwetenschappelijk bleek, maar ook schadelijk voor het belang van de patiënt. 

       2.  Vervolgens hadden we de stille critici. 

Deze collega’s voelden diep van binnen twijfels over bepaalde maatregelen – of het nu ging om de effectiviteit van de prikken, lockdowns of behandelprotocollen. Ze waren kritisch, maar kozen ervoor hun mening niet openbaar te maken. Die angst voor repercussies, voorheen zo ondenkbaar, was inmiddels reëel: verlies van reputatie, carrièrekansen of zelfs werk. Ik begrijp hun innerlijke strijd; het is menselijk om te beschermen wat je hebt opgebouwd, vooral als je gezin afhankelijk is van je inkomen. Ze handelden vanuit zelfbehoud. Dat is een legitieme reden, maar toch: …naarmate er meer informatie beschikbaar was kwam deze houding onmiskenbaar steeds meer op gespannen voet te staan met de ethische plicht van de medische professional. 

        3. Tot slot waren er de openlijke critici en activisten.

Een kleine groep uitte zich publiekelijk, nam deel aan demonstraties, tartte justitie en sommigen riskeerden of ervoeren juridische vervolging. Ze stonden op voor wat zij zagen als ethische principes, wetenschappelijke integriteit of de belangen van patiënten. Hun stem was een wanhopige maar veelal ongehoorde roep om dialoog.

Ik reken mijzelf tot deze laatste groep maar net als velen die dezelfde weg kozen heb ik moeten ervaren dat het volgen van je ethisch kompas niet altijd wordt gewaardeerd. Integendeel: hiervoor moest niet zelden een forse prijs worden betaald.  Het leidde vaak tot persoonlijke verliezen, tot vervreemding van familie en vrienden, tot afwijzing, buitensluiting en eenzaamheid. Maar wie rotsvast gelooft in zijn ethische principes heeft geen keuze. Velen van ons vonden verlichting in het besef dat zij een offer brachten voor een groter goed, zoals de toekomst van hun kinderen.

In alle drie van deze rollen zien we menselijkheid: angst, loyaliteit, moed, verlies en verdriet.  Deze ingredienten kunnen polariseren, maar evengoed kunnen ze ons verbinden, want ze weerspiegelen de diversiteit in onze samenleving en van de mens. 

Wat kunnen we hier nu uit leren?

Het vreemde is dat een groot deel van regering, media en bevolking dit verleden wenst te begraven. Liefst praat men er niet meer over, want de pandemie is immers voorbij, we moeten verder.  Maar dat heeft een paar grote bezwaren. 

Ten eerste gaat deze houding voorbij aan het feit dat velen om hun oprechte mening werden buitengesloten. Dat gebeurde onder andere middels volslagen zinloze testen. Iedere middelbare scholier leert bij de statistiekles dat het testen van een asymptomatische groep vooral leidt tot foutieve uitkomsten. Maar wie dit doorzag en het vertikte om mee te doen aan deze leugen mocht zelfs nog geen openbaar toilet bezoeken. 

Ten tweede verhindert deze houding dat we evalueren en lessen leren uit het verleden.  Waar in het bedrijfsleven  tot vervelens toe gewerkt wordt met kwaliteitscirkels waarin ontwikkelingen steeds worden geevalueerd om er van te kunnen leren. werd er na deze enorme gezondheidscrisis nauwelijks geevalueerd. Het is verbijsterend hoe de meeste mensen ervoor kiezen om niet meer na te denken over wat er gebeurd is. Want er zijn nog veel vragen. 

Waarom heeft Zweden, zonder lockdowns, de beste uitkomsten op het gebied van infecties en sterfte? Waarom mogen wetenschappers de oversterfte niet onderzoeken? Wat vinden we ervan dat de overheid ons bewust onjuiste informatie gaf, zoals klip en klaar blijkt uit naar boven gehaalde documenten en e-mails?  Hoe verhoudt dit zich tot de oproep om de wetenschap te volgen, terwijl wetenschap juist haar fundamenten vindt in twijfel en het kritisch bevragen van wat we menen te weten? 

Alleen als we het verleden evalueren en aan kritische reflectie doen, kunnen we leren en groeien. Natuurlijk is het pijnlijk om achteraf te moeten constateren dat je met de stroom mee gegaan bent. Natuurlijk kun je je achteraf voor de kop slaan dat je jezelf of je kinderen hebt laten inspuiten met genetisch materiaal dat nauwelijks op veiligheid is getest. Natuurlijk voel je schaamte als je hebt meegedaan aan buitensluiting en discriminatie, zelfs van je naasten. Maar laten we in godsnaam niet wéér wegkijken!

Want de coronaperiode was een spiegel voor ons beroep en leert ons belangrijke lessen. Bij toekomstige crises zullen wij als zorgprofessionals vanuit empathie en verbinding:

-moeten bouwen aan weerbaarheid. Steunnetwerken zijn cruciaal om overeind te blijven.  Dit voorkomt isolatie en bevordert onze collectieve veerkracht.

-we zullen in dialoog moeten gaan  met overheden ter bescherming van de belangen van de bevolking.

-we zullen onze ethiek moeten bewaken. Onze primaire plicht is openheid en integriteit jegens onze patiënten. Wanneer verplichtingen dit schaden, moeten we durven te weigeren – met juridische bescherming.

-we zullen onze verbindende rol in de samenleving moeten waarmaken. Als bruggenbouwers kunnen we polarisatie verminderen door feiten te delen met empathie, en zo vertrouwen  herstellen.

Het boek dat vandaag gepresenteerd wordt is de perfecte katalysator voor deze discussie. Het documenteert echte verhalen van artsen en professionals in al deze rollen, met rauwe eerlijkheid en diepgang. Het toont niet alleen de pijn en de moed van velen, maar biedt ook analyses die onze lessen en toekomstvisie onderbouwen. Het is een oproep tot reflectie, maar ook tot verbinding.  Lees het, deel het, en laat het de basis zijn voor een mooiere en meer ethische gezondheidszorg. 

Ik sluit af met een oude Chinese wijsheid,  want uit China komt niet alleen gain of function maar ook gain of wisdom: 

Met de stroom meegaan kan zelfs een dode vis.  Maar alleen de sterksten kunnen tegen de stroom in zwemmen. 

Dank u voor uw aandacht – en ik wens jullie een heel fijn samenzijn!